"Başaracağım" Derken Düşülen 8 Hata

Ekrem Başarı
18 Ara 2025
3 dakikada okunur

Belki içten içe arzuladığımız veya imkânsız gördüğümüz bir şeyin, bir ilhamla veya destekle gerçeğe dönüşmeye başladığı o "akış" hali çok büyüleyicidir. Bugün ailemin içinde gelişim kültürünü desteklemek istesem bu görseli kullanırdım.

"Başaracağım" basamağı, sistemin en güçlü göründüğü ve aslında en kırılgan olduğu noktadadır.

Arkadaşlarını Aşağılama Durumunda: "Kendiyle Yarışma" İlkesini geçen cuma Ebeveyn KULÜBÜ'nde paylaşmıştım.

Zihin, başta "başaramayacağım" basamağında "hayatta kalma" modundan "zafer" moduna geçerken bazı kör noktalar oluşturur. Koçluk; istenen performansa ulaşmak için danışan (coachee) ile kurulan planlı bir gelişim ilişkisidir.

Güçlü bir deneyim ve sistemle inşa edilen o yolda, "başarabilirim/başaracağım" basamaklarında düşülebilen bazı hataları şöyle sıralayabiliriz:

1. "Son Düzlük" Rehaveti

Sistemin işlediğini görmek, sahte bir güvenlik hissi yaratır. Dikkatin dağılmış olması hali. Disiplini gevşetme ve başlangıçta kişiyi başarıya götüren o küçük, titiz rutinleri terk etme.

2. Sistemi "Aşırı" Optimize Etme Arzusu

Hedefe yaklaştıkça, kurulan güçlü sistemi daha da mükemmel hale getirme isteği doğabilir. Buna "çalışıyorsa dokunma/tamir etme" prensibinin ihlali denebilir. Çalışan ve kişiyi sona getiren mekanizmayı, son dakikada yeni ve test edilmemiş fikirlerle değiştirmeye çalışmak.

3. "Varış Kaygısı" ve Kendi Kendini Sabote Etme

Belki imkânsız gördüğün bir şeye ulaşmak üzeresin. Bilinçaltı bazen bu yeni gerçekliği (başarıyı) korkutucu bulabilir. "Peki ya başardıktan sonra ne olacak?"

4. İlhama Duyulan Bağlılığın "Ego"ya Dönüşmesi

Başlangıçta birinin yardımı veya bir ilhamla yola çıkmış olabilirsin; ancak yol kat ettikçe bu başarının sadece kendin sayesindeymiş gibi görünmesi bir illüzyondur.

5. Detay Körlüğü (Tunnel Vision)

Büyük resme ve hedefe o kadar odaklanırsın ki, küçük ama kritik değişimleri görmezden gelmeye başlanır.

6. Hedef Çizgisini Sürekli İleri Taşımak

En sık yapılan hatadır. Başarıya yaklaştıkça, kişi önceki hedefini yeterli bulmaz ve hedefi henüz ona ulaşmadan büyütür veya kontrol edemeyeceği hedefler belirler.

7. "Varış Yanılsaması"na Kapılmak

"Bu hedefe ulaştığım an her şey mükemmel olacak, tüm sorunlarım çözülecek" diye düşünmek. Hedefi bir "son durak" veya tüm dertlerin ilacı olarak kurgulamak.

8. "Ertesi Gün" Planını Atlamak Çok büyük bir hedefi olanlar, genellikle o hedefe ulaştıkları "an"a kadar plan yaparlar. Ama o andan sonrası karanlıktır. Hata: Başarıyı bir bitiş çizgisi olarak görmek, o çizgiyi geçtikten sonra sistemin nasıl korunacağını veya evrileceğini belirlememek.

Bonus: Bir sınavda birinci olmak, Galatasaray Lisesini kazanmak bir "hayal" veya "temenni"dir, ancak "hedef" değildir.

Bu ayrımı yapamamak, bu yazıda konuştuğumuz "sistemin çökmesi" riskini doğuran temel sebeptir.

Neden Birinci Olmak Bir "Hedef" Değildir?

Bir şeyin gerçek bir "hedef" olabilmesi için kontrolün tamamen sende olması gerekir. Sınav birinciliği ise şu iki faktöre bağlıdır:

Senin performansın (Senin kontrolünde).
Başkalarının performansı (Senin kontrolünde değil).

Sen hayatının en iyi sınavını verebilirsin, tüm soruları doğru yapabilirsin; ancak senden bir saniye daha hızlı bitiren ya da başka bir kriterle öne geçen biri çıkabilir.

Kontrol edemediğin bir sonucu hedef olarak belirlersen, başarını başkalarının ne yaptığına endekslemiş olursun. Bu da seni gereksiz bir kaygıya sürükler.

Hayal, Hedef ve Strateji Arasındaki Fark

Bu durumu şu tabloyla çok daha net görülebilir:

Kavram	Örnek	Özelliği
Hayal (Vizyon)	Sınavda birinci olmak.	İlham verir, seni yataktan kaldırır ama nasıl yapacağını söylemez.
Hedef (Süreç)	Her gün 200 soru çözmek ve yanlışlarını analiz etmek.	Senin kontrolündedir. Somuttur, ölçülebilir ve başarısı başkasına bağlı değildir.
Strateji (Sistem)	Zayıf olduğun konuları tespit edip onlara öncelik vermek.	Hedefe giden en akıllı yolu belirler.

Birinci Olmayı Bir Hedefe Nasıl Dönüştürürsün?

"Birinci olmak istiyorum" demek yerine, seni birinci yapacak parametreleri hedeflemelisin. Örneğin:

"Sınava çalışırken her dersten günde iki test çözmek" (Bu bir hedeftir, çünkü sadece senin çalışmanla ilgilidir).
"Süre yönetiminde ustalaşmak ve bir soruyu ortalama 1 dakikada çözmek" (Bu bir hedeftir).

Düştüğümüz Hata Nedir?

Eğer sadece "birinci olmayı" hedeflersen, sınav anında yanındaki aday senden daha hızlı sayfa çevirdiğinde veya bir başkasının senden daha zeki olduğunu düşündüğünde sistemin çöker. Çünkü hedefin (birincilik) tehlikeye girmiştir.

Ancak hedefin "kendi potansiyelinin zirvesine çıkmak" ise, dış dünyadaki gürültü seni etkilemez. Kendi sistemine odaklanır, raydan çıkmadan bitiş çizgisine ulaşırsın.

Özetle: Birincilik bir sonuçtur. Sen sonuca değil, o sonucu doğuracak olan sürece (sisteme) odaklanmalısın.

"Başarabilirim/başaracağım" basamaklarında en güvenli yol, "Acemi Zihniyeti"ni (Beginner's Mind) korumaktır. Sistem ne kadar güçlü olursa olsun, onu ilk günkü merak ve dikkatle izlemeye devam etmek uygundur.

Siz bugün hangi basamaktasınız? 🌻