Çocuğunuzu Etiketliyor Musunuz? (İpucu - Hepimiz Yapıyoruz)

(Etiketleme Etkisi, Çocuk Gelişimi ve Aile İçi Roller)

Ebeveynlikte, çocuklarımızı tanımlamak için kullandığımız kelimelerin gücünü ne kadar düşünüyoruz?

Hangi ailede rastlamayız ki şu ifadelere:

• “O biraz utangaçtır.”

• “O çok zor bir çocuk.”

• “Kızım çok akıllı.”

• “Aynı bana benziyor.”

• “O çok sportif.”

Bu çocuk etiketleri genellikle kötü niyetle değil, sadece gözlemlediğimiz bir davranışı tarif etmek amacıyla kullanılır. Ancak psikoloji biliminin bize öğrettiği kritik bir gerçek var:

Zamanla bu kelimeler, çocuğumuzun kimliğini tanımlayan bir merceğe dönüşebilir.

Ve o noktada, artık sadece biz değil, çocuğumuz da kendini o etiketin gözünden görmeye başlar.

Label by Andrew Seaman

Bilimsel Gerçek: Etiketleme Etkisi (Labeling Effect) Nedir?

Bir eğitim danışmanı olarak, bu sürecin psikolojide net bir adı olduğunu bilmenizi isterim: Etiketleme Etkisi (Labeling Effect).

Beyin, tekrarlanan bu tanımlamaları cümlenin ya da davranışın bir tanımı olarak değil, doğrudan kimliğin bir parçası olarak kodlar.

Öz-Uyumlu Kehanet: 

Çocuk, sürekli duyduğu etikete inanmaya başladığında (“Ben utangacım.”), bilinçli ya da bilinçsiz olarak o etikete uygun davranışı sergilemeye başlar.

Bu, beklentilerin gerçekleşmesine neden olan öz-uyumlu kehanet (self-fulfilling prophecy) sürecini başlatır.

Kendini gerçekleştiren bu döngü, çocuğun potansiyelini kısıtlayabilir.

Çocuğa etiket koymak, ona tek bir kimlik giydirir ve bu kalıp, gelişimin ve keşfin önüne geçebilir.

Kardeşler Arasında Etiketler ve Aile Homeostasisi

Aynı evde büyüyen kardeşlerin neden bu kadar farklı davrandığını merak ettiniz mi?

• “Büyüğü sorumlu, küçüğü dağınık veya tam tersi”

• “Biri kolay, diğeri zor çocuk.”

Bu farklılıkların altında, ailenin kendi iç dengesini koruma çabası yatar. Aile terapisi literatüründe bu duruma homeostasis denir: Aile sistemi, dengeyi sağlamak için farkında olmadan her çocuğa bir rol atar.

Bir çocuk "akademik" rolünü üstlenirse, diğeri "sosyal" veya "sporcu" rolünü alarak sistemin çeşitliliğini korur.

Ne var ki bu roller, çocukların çok yönlü potansiyelini kısıtlayabilir.

Ebeveynlere Yönelik 4 Pratik Adımda Etiketsiz İletişim

Peki, çocuğumuzu etiketlemeden yetiştirmek ve ona "değişebilirsin" mesajını vermek için ne yapabiliriz?

1. Sözcüklerinizi ve Niyetinizi Fark Edin

Kendinize şu soruları sorun:

“Bu tanımı neden yapıyorum? Bu sadece bir davranışı mı, yoksa çocuğumun tüm kimliğini mi anlatıyor?” 

Çocukla iletişim kurarken kullandığınız sözcükleri fark etmek, bilinçli değişimin ilk adımıdır.

2. Tepkisel Kalıplarınızı Esnetin

Eğer çocuğunuza "zor" dediyseniz, ona karşı daha çabuk sinirlenme eğiliminde olabilirsiniz. Beklentilerinizin dışına çıkarak hem kendinizi hem de onu şaşırtın.

"Utangaç" bir çocuğa, herkesin önünde bir görevi gönüllü olarak verin (zorlamadan, teşvik ederek). Bu, otomatik kalıplarınızı esnetir.

3. Rolünün Dışına Çıkma Alanı Tanıyın

Her "iyi" çocuk hata yapabilir, her "sportif" çocuk resim yapmaktan keyif alabilir. Çocuğunuza, kendisine atfedilen rolün dışındaki alanlarda da yetenekli olabileceğini hissettirin. Bu, "bir şey olmak zorunda değilim" rahatlığını yaşamasına olanak tanır.

4. Etiketleri Yeniden Çerçeveleyin (Reframing)

Bir kelimeyi değiştirmek, çocuğun kendine bakış açısını kökten dönüştürebilir.

Eski Etiket	Yeni Bakış Açısı ve Davranış Tanımı
Zor	Duygularını güçlü yaşayan ve yönlendirmeye ihtiyacı olan
Utangaç	Dikkatli gözlemci, kendini güvende hissetmeyi bekleyen
Dikkati Dağınık	Meraklı ve çok yönlü düşünen, uyaranlara açık
Asi	Bağımsızlık duygusu yüksek, kendi sınırlarını çizen

Sonuç: Etiket Değil, İhtimal Verin

Unutmayın ki her çocuk çok katmanlı, sürekli değişen ve gelişen bir varlıktır. Çocuklar, duydukları kelimelerle büyürler.

Çocuk yetiştirirken onlara etiket değil, sınırsız ihtimal verdiğimizde, kendilerine inanmayı da bizden öğrenirler.

Ebeveyn olarak bizim en önemli görevimiz, o katmanları yargılamadan görmek ve çocuğumuza her koşulda "Seni tüm yönlerinle kabul ediyorum ve değişebilirsin" mesajını hissettirmektir.

❓ Bu Yazı Hakkında Düşüncelerinizi Paylaşın!

Siz de çocukluk döneminizde size konulan bir etiketi hatırlıyor musunuz? Bu etiket hayatınızı nasıl etkiledi? Düşüncelerinizi yorumlarda paylaşarak, diğer ebeveynlere ilham verin.

Ekrem BAŞARI

Math CLUBs