Çocuklarda Üretken Alışkanlıklar: "Ders ÇALIŞ" Demek Yerine, Yetişkin Dünyasında İşe Yarayan Prensipler | Ödüllendirme | İlişki Odaklı Bir Ebeveyn Rehberi
- Ekrem Başarı
- 6 Ara 2025
- 4 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 9 Ara 2025
Yoğun hayatlarımızda daha iyi odaklanmak ve hedeflerimize ulaşmak için hepimiz zaman zaman çeşitli yöntemlere başvururuz. Bu yöntemlerin temelindeki fikir aslında çok basittir:
Beynimize, zor bir işi yaparken keyif almanın yollarını bulmak ve ardından güzel bir ödül olduğunu göstererek o davranışı sevmesini sağlamak.
Biz yetişkinler bazen bu dengeyi tutturamayız; diyeti bozduğumuzda kendimizi hemen yargılarız ya da "zaten bozuldu" diyerek vazgeçeriz.
Peki ya çocuklarımız?
6-14 yaş, çocukların hem bağımsızlıklarını kazandıkları hem de sorumluluk bilincini oluşturdukları kritik bir dönemdir. Onlar, bizim kurallarımızdan çok davranışlarımızı izlerler.
Bu yüzden onlara sadece "ders çalış" demek yerine, yetişkin dünyasında işe yarayan prensipleri birlikte uygulayarak ve modelleyerek öğretmek çok daha kalıcı sonuçlar verir.
Gelin, bu yetişkin prensiplerini evde çocuğunuzla uygulayabileceğiniz 6 samimi adıma dönüştürelim.
1. Prensip: Başarıyı Anında Mühürlemek: Çocukta Öz-Tebrik Döngüsünü Kurmak
Alışkanlık kazanmanın en zor yanı, sonucunu hemen görememektir.
1 gün antrenman yapmış olmak, bir gün dengeli beslenmek bizi sağlıklı beslenen bir kişi yapmaz.
Diş fırçalamanın faydası yıllar sonra anlaşılır. Biz yetişkinler, tamamlanmış zorlu bir uğraşın hemen ardından gelen o mutlak rahatlama duygusuna yabancı değiliz. Üstesinden geldiğimiz zorlu durumu düşününce bu "zafer anı" beynimizde bazı hormonların salgılanmasına neden olur.
Çocuklar için bu içsel tatmin henüz tam gelişmemiştir. Onların "zafer anı", sizin anlık ve coşkulu geri bildiriminizdir. Pahalı oyuncaklara gerek yok; görevi bitirdiği o saniyede gelen kocaman bir sarılma, bir alkış veya size özel bir el sıkışma, davranışı beyinlerine "yapılmaya değer bir iş" olarak kodlar.
Ebeveyn İpucu: Genel bir "Aferin" yerine çabayı övün. "Legoyu bitirmek için ne kadar uğraştığını gördüm, pes etmemen harikaydı!" demek, sonuca değil sürece odaklanmasını sağlar.
Evde Deneyin: Yatağını topladığı an yanına gidin ve "Oda birden ferahladı, harika iş!" deyin! Enerjinizi yerinde hissediyorsanız üstüne bir de 5 saniyelik komik bir zafer dansı yaparak başarıyı mühürleyin.
2. Prensip: Mantıksal Sonuçlar Yoluyla Öğrenme: Hatayı "Veri" Olarak Görmek
Yetişkin hayatında bir hedefi tutturamadığımızda (örneğin spora gitmediğimizde) kendimizi suçlamak işe yaramaz. Sağlıklı olan, "Neden gidemedim?" diye sorup bir sonraki gün için plan yapmaktır. Buna "üretken yaklaşım" denir. Growth Mindset (Büyüme Zihniyeti) bu temeller üzerinde yükselir. Blog sayfamızda çocuklarda büyüme zihniyeti nasıl geliştirilir hem ev hem de sınıf ortamı için çeşitli stratejileri önerdiğimiz yazılara ulaşabilirsiniz.
Çocuklar hata yaptığında (ödevini unuttuğunda veya odasını dağıttığında) ebeveyn olarak ilk tepkimiz kızmak olabilir. Ancak bu, çocuğun odak noktasını hatadan uzaklaştırıp "annem/babam kızdı" korkusuna çevirir.
Bunun yerine hatayı bir veri olarak kabul edin. Ceza vermek yerine, davranışın doğal sonucunu yaşamasına izin verin ve telafi etmesi için rehberlik edin.
Örnek Olay: Mert kitabını okulda unuttuğunda, babası ona kızmak yerine "Bu hata bize çantayı akşamdan hazırlamanın önemini gösterdi," dedi. O akşam Mert, ekran süresini kullanmak yerine babasıyla birlikte kitaplarını düzenleyerek hatasını telafi etti.
Şimdi yetişkin prensiplerini evde çocuğunuzla uygulayabileceğiniz 3 samimi adıma geçelim.
3. Prensip: Dikkat Dağıtanları Yönetmek: Mini Odak Blokları ve Enerji Molaları
Hiçbirimiz saatlerce aralıksız odaklanamayız. Yetişkinler için "Pomodoro" denen, çalışmayı kısa molalarla bölme tekniği çok popülerdir.
Çocukların dikkat süresi daha da kısadır. Onları saatlerce masa başında tutmak yerine "Mini Odak Blokları" oluşturun. 15 dakika ders, ardından 3 dakika "Enerji Salınımı" molası. Bu molada ekrana bakmak yok; zıplamak, dans etmek veya su içmek var! Hareket etmek, beyinlerini bir sonraki ders için şarj eder.
Uygulama: Bir mutfak zamanlayıcısı kurun. "15 dakika süper kahraman gibi odaklanıyoruz, zil çalınca 3 dakika .... (onunda keyif aldığı/alabileceği hareket içeren bir aktivite) yapıyoruz!" diyerek süreci oyuna çevirin. Bu kısa aralarda ekranı kullanmayın. Çalışma bittikten sonra da video izlememek kaydıyla ekran kullanımına izin verebilirsiniz.
Küçük aralarda ve hareket sürelerinde
Kapı Arkası Basket Potası,
Mini Golf Sahası,
Orta Boy Bilardo Oyunu,
Masa maçı, mini langırt,
Halka Atma Oyunu,
Ev Bowlingi kullanabilirsiniz. Ben basket potasında küçük setlerle atış yapmaya hala bayılıyorum.
Dikkat dağınıklığı ve isteksizlik üzerine pratik önerileri Öğrencide İsteksizliğin 24 Nedeni ve Her Biri İçin Uygulanabilir Çözümler yazımda daha önceden paylaşmıştım.
4. Prensip: Motivasyonu Görselleştirmek: Çıkartma Zincirleriyle İlerlemeyi Kutlama
Bir zinciri kırmamak, biz yetişkinleri de zaman zaman motive eden güçlü bir psikolojik faktördür. Takvimde her gün spor yaptığımızı işaretlemek bize "ilerleme" ve gelişim için şu ana kadar neler yaptığımızı hatırlamakta yardımcı olabilir.
Çocuklar için soyut hedefler (sorumlu olmak gibi) anlamsız gelebilir. Onlara başarılarını görebilecekleri somut kanıtlar verin. Buzdolabına asacağınız bir Sorumluluk Tablosu ve renkli çıkartmalar mucizeler yaratabilir.
Önemli olan, görevi bitirdiği an çıkartmayı çocuğun kendisinin yapıştırmasıdır.
Bu, "kontrol bende" hissi yaratır. Ödül olarak maddi şeyler yerine; "Bu hafta 10 yıldız toplarsan hafta sonu film gecesi filmini sen seçersin" gibi deneyimler sunun.
5. Prensip: Yıkıcı İç Konuşmayı Susturmak: Büyüme Zihniyetini (Growth Mindset) Modelleyerek
"Ben beceriksizim", "Bunu asla yapamam"... Yetişkinler olarak biz de bazen kendimize acımasız davranırız. Oysa ihtiyacımız olan bir yargıç değil, destekleyici bir koçtur.
Unutmayın, çocuğunuzun iç sesi, bugün sizin ona söylediğiniz cümlelerden oluşur.
O, bir şeyde zorlandığında "Hala yapamadın mı?" demek yerine "Henüz yapamıyorsun, denemeye devam edersen başaracaksın" derseniz, o da kendine zor anlarda bunu söylemeyi öğrenir.
Buna "büyüme zihniyeti" denir.
Ebeveyn Dili: Kendi hatalarınızda da model olun. Yemeği yaktığınızda "Ne kadar sakarım" demek yerine, "Hata yaptım, sağlık olsun. Bir dahaki sefere daha dikkatli olurum," diyerek ona hata yapmanın dünyanın sonu olmadığını gösterin.
Çocuklara Growth Mindseti öğretirken nerelere dikkat etmeniz gerektiğini blog sayfasında paylaştık.
6. Prensip: Çevresel İşaretleri Kullanmak: Eşyaları Alışkanlık Tetikleyicisine Dönüştürme
İrade gücü sınırlıdır ve çabuk tükenir. En üretken insanlar, iradelerine güvenmek yerine çevrelerini düzenleyenlerdir.
Çocuğunuzun ders çalışmasını veya enstrüman çalmasını istiyorsanız, ortamı buna göre düzenleyin. Keman kutusu dolabın arkasındaysa, pratik yapmak aklına gelmeyebilir. Ama kemanı odasının kapısına asarsanız, o artık bir görev değil, bir davettir.
3 Basit Adım:
Görünür Yapın: Ödev dosyasını veya spor çantasını her zaman göreceği, en belirgin yere koyun.
Engelleri Kaldırın: Ders saatinde tablete şifre koyun veya kumandayı, ulaşılması zor bir yere (yüksek bir dolaba) kaldırın.
Haftalık Hazırlık: Pazar akşamları 10 dakikayı birlikte "gelecek haftayı kolaylaştırma" hazırlığına ayırın.
Bu prensipleri uygularken mükemmel olmaya çalışmayın; sadece çocuğunuzla bağ kurun ve sürecin tadını çıkarın. Sürekli irade gücüne dayanmak yerine bağlam inşa etmeyi Çocuğunuzun İradesi Güçlü | Sadece Bağlamı Zayıf yazımda ele almıştım.
Unutmayın, sizin bugün kurduğunuz düzen, onun gelecekteki iç disiplini olacaktır. Ebeveynlik, günlük küçük kararların uzun vadeli büyük etkiler yarattığı bir yolculuktur.
Daha derin iç görüler ve uygulaması kolay stratejiler için; disiplin, rutin oluşturma, oyunlaştırma, matematik çalışma alışkanlıkları, davranış yönetimi ve ekran kullanımı üzerine hazırladığımız kapsamlı blog yazılarının tamamına göz atabilirsiniz.
Ekrem BAŞARI
Eğitim DANIŞMANI
Matematik KULÜBÜ
Yorumlar